Chương 312 — Khảo nghiệm

»Tống Viêm?« Mợ cả sững sờ nhìn Đậu Yến.

»Phải đấy ạ!« Đậu Yến tỏ vẻ hứng thú, »Cha mẹ nó mất sớm, trong nhà chẳng còn ai khác. Những năm theo Tống tiên sinh sống ở Chân Định, mợ cũng từng thấy rồi, tính tình nó hiền lành chất phác hết mực. Nếu chiêu được nó vào ở rể thì còn gì bằng!«

Mợ cả hoàn hồn lại. Thấy bộ dạng nghiêm túc của Đậu Yến, mợ vừa tức vừa buồn cười, nói: »Con chẳng lẽ lại quyết định chớp nhoáng thế sao?«

Nếu nàng nói mình quyết định chớp nhoáng, với tính cách cẩn trọng của mợ cả, mợ chắc chắn sẽ từ chối thẳng thừng.

Đậu Yến một mực phủ nhận: »Đương nhiên là không rồi. Con vốn đã có ý này từ trước, chỉ là nhà họ Tống nền tảng mỏng quá, chính mợ nói muốn tìm người xuất thân từ nhà đọc sách, thế thì chỉ có Tống Viêm là thích hợp nhất.« Nàng nói đoạn, ép mợ cả phải quyết, »Mợ cứ nói xem được hay không được đi? Nếu mợ thuận mắt, nhân lúc Tống tiên sinh và Tống Viêm chưa về quê, con bảo Nghiễn Đường đứng ra làm mai cho trọn vẹn. Nếu mợ không vừa ý, chúng ta lại tính cách khác.« Nói rồi, nàng lẩm bẩm nhỏ, »Chuyện ở rể này, chẳng phải trong nhà càng ít cô dì chú bác càng tốt hay sao? Hơn nữa Tống Viêm là do chúng ta nhìn nó lớn lên, biết rõ gốc rễ, tìm đâu ra người thích hợp hơn thế nữa?«

Đã muốn chiêu rể, hẳn trong nhà con cái thưa thớt. Tuy trước khi ở rể đều có lập khế ước về thừa kế gia sản, phụng dưỡng này nọ, nhưng khi cha già yếu, người ở rể tinh khôn giỏi giang dần dần sinh thế, cuối cùng mưu đoạt tiền của nhà gái rồi cưới vợ sinh con riêng – chuyện như vậy thiếu gì. Đó cũng là một trong những lý do quan trọng khiến các bà chủ rất thận trọng khi chiêu rể, và vô cùng coi trọng phẩm hạnh của con rể.

Nói về điểm này, phẩm hạnh của Tống Viêm thật sự không chê vào đâu được.

Chỉ có điều do phía nhà gái đề xuất, rõ ràng mang chút vẻ gượng gạo như bắt vịt lên chuồng.

Mợ cả có chút do dự.

Còn Đậu Yến thì càng nghĩ càng thấy Tống Viêm thích hợp – không chỉ dung mạo thanh tú, mà tính tình ôn hòa, chân tay chăm chỉ, con người trung hậu. Sau này cậu mợ già yếu, có Tống Viêm chăm sóc, ngày tháng ắt sẽ sống rất yên ổn.

Thấy vậy, nàng vội nói: »Thành hay không, chúng ta cũng phải thử chứ ạ? Biểu tỷ đã hai mươi tuổi rồi, mợ còn giữ được mấy năm nữa đây?«

Mợ cả nghĩ ngợi một hồi, rốt cuộc vẫn chọn nước đi vững chắc, nói: »Con thăm dò ý tứ trước đi, nếu nhà họ Tống có ý này, lúc đó chúng ta sang hỏi cưới cũng chưa muộn.«

Đậu Yến »vâng« một tiếng, hớn hở đi ra hoa sảnh phía trước.

Tống Nghiễn đang trò chuyện với Tống Viêm: »… Không ngờ chúng ta lại là người cùng họ? Không biết ngươi quê quán ở đâu? Năm nay bao nhiêu tuổi? Cha ngươi làm nghề gì? Trong nhà còn những ai? Đã đọc sách chưa?«

Tống tiên sinh chỉ cho rằng Tống Nghiễn gặp người đồng tánh nên tò mò, không hề nghi ngờ gì. Tống Viêm lại càng không nghi ngờ. Cậu ta cung kính lần lượt đáp: »Con là người Cù Châu, năm nay vừa tròn hai mươi, cha con nguyên là một tú tài, sống bằng nghề dạy học, nhưng mất khi con lên ba. Năm con bảy tuổi, mẹ con cũng qua đời, trong nhà chẳng còn ai. Con theo bá phụ học mấy năm, biết vài chữ.«

Cậu ta khiêm nhường lễ độ, Tống Khác Do thầm gật đầu. Lại hỏi: »Đã đến tuổi nhược quán rồi, đã đặt biểu tự chưa?«

»Đặt rồi ạ!« Tống Viêm đáp. »Bá phụ đặt cho con biểu tự là ›Thiên Lý‹.«

Tống Nghiễn nghe vậy, nụ cười càng thêm thân thiết, nói: »Vậy bình thường ngươi đọc những sách gì? Đã từng dự thi chưa?«

»Bình thường con chỉ theo bá phụ đọc mấy quyển Tứ thư Ngũ kinh, bá phụ nói trình độ con có hạn…«

Tống Nghiễn liền biết văn phong Giang Nam thịnh vượng, một tú tài bình thường ở đó còn khó thi đỗ hơn nhiều so với phương Bắc. Hơn nữa Tống Viêm cha mẹ mất sớm, Tống Dữ Dân lại dạy học ở Chân Định, từ Chân Định đến Giang Nam xa vạn dặm, tốn kém chẳng ít. E rằng đó cũng là một trong những lý do cậu ta chưa về quê dự khoa khảo.

»Đã định dự thi, xem ra về mặt chế nghệ cũng khá có tâm đắc rồi nhỉ?« Ông cười hỏi.

Tống Viêm theo lệ khiêm tốn một phen: »Con chỉ mới tập viết, coi như chưa lệch khuôn thôi ạ.«

Tống Đạm nói: »Lần trước con thấy trong phòng nhạc phụ một đề bài, ›Tri sở dĩ tu thân, hợp hạ tiết‹, câu ›tri sở dĩ tu thân‹ thì con biết, là ›tri sở dĩ tu thân, tắc tri sở dĩ trị nhân; tri sở dĩ trị nhân, tắc tri sở dĩ trị thiên hạ quốc gia hĩ‹. Chỉ không biết cái ›hợp hạ tiết‹ này là gì?«

Tống Dữ Dân và Đậu Ung, Đậu Hoài Đức – những người vốn đang mỉm cười nhìn họ – không khỏi thu lại nụ cười.

Đây là một đề »tiệt đáp«, đòi hỏi người làm chế nghệ phải thuộc làu Tứ thư Ngũ kinh, là đề khó làm nhất trong chế nghệ.

Tống Nghiễn nói mình không biết câu tiếp theo là gì, Tống Dữ Dân và Đậu Ung, Đậu Hoài Đức đương nhiên không tin. Nhưng Tống Viêm và Tống Nghiễn không thù không oán gì nhau, ông ta làm khó Tống Viêm như vậy là có ý gì?

Tống Dữ Dân không khỏi ngồi thẳng dậy.

Hai anh em Đậu Ung và Đậu Hoài Đức thì kinh ngạc trao đổi ánh mắt với nhau.

Tống Viêm đã cười đáp: »Là câu trong Trung Dung ạ: ›Phàm vi thiên hạ quốc gia hữu cửu kinh, viết tu thân dã, tôn hiền dã, thân thân dã, kính đại thần dã, thể quần thần dã, tử thứ dân dã, lai bách công dã, nhu viễn nhân dã, hoài chư hầu dã‹.«

Cậu ta cũng đã nghe ra chút ẩn ý, vị tứ cô gia nhà họ Đậu này – thế tử phủ Anh Trấn Quốc – đây là muốn ra đề khảo nghiệm cậu ta!

Nhưng vì cớ gì chứ!

So với Tống Nghiễn, cậu ta xuất thân thấp hèn, lại chẳng có công danh, với vị quý tộc này làm sao dính dáng gì được, cớ sao ông ta lại cứ nhằm vào mình không buông vậy?

Tống Viêm đầy lòng hoang mang.

Chỉ thấy Tống Nghiễn chăm chú nhìn cậu ta, cười nói: »Lý tu thân trong ›Trung Dung‹, không đâu là không thông suốt với việc thi hành chính sự.«

Tống Viêm thoạt đầu không hiểu Tống Nghiễn có ý gì, một lúc lâu sau mới nhận ra Tống Nghiễn đang lấy đề ›Tri sở dĩ tu thân, hợp hạ tiết‹ để làm một bài chế nghệ văn.

Nhưng sao ông ta lại nhìn mình chứ?

Tống Viêm thầm lẩm bẩm trong lòng.

Tống Toại nhìn cậu ta, chỉ cười không nói.

Tống Viêm lúc này mới bừng tỉnh.

Tống Nghiễn – đây là muốn cậu ta làm tiếp bài văn!

Cậu ta không khỏi trợn tròn mắt.

Tống Nghiễn chậm rãi nâng chén trà, nhấp một ngụm nhỏ, còn khen: »Ngân hào phơi lộ, quả nhiên là trà ngon!«

Trà nhà họ Đậu thết đãi họ hôm nay là trà xanh Song Tỉnh của Giang Tây.

Tống Viêm không khỏi toát mồ hôi trán, cầu cứu nhìn về phía Tống Dữ Dân.

Anh em họ Đậu và Tống Dữ Dân bừng tỉnh, Đậu Hoài Đức định ra tay cứu vãn, ai ngờ Tống Nghiễn đã cười hỏi Tống Dữ Dân: »Tống tiên sinh hiện đang trú chân ở đâu vậy?«

Tống Dữ Dân mơ hồ không rõ ý của Tống Chi, ấp úng đáp: »Ở nhà một người bạn?«

Tống Toại truy hỏi: »Ở phía đông thành hay phía tây thành? Phường nào?«

Tống Dữ Dân khẽ nhíu mày, gần như không ai nhận ra.

Vị thế tử gia của Anh Trấn Quốc phủ này, mấy ngày ở kinh đô hắn đã nghe người ta nhắc tới không ít lần, xuất thân hiển hách đã đành, mà thủ đoạn mưu lược cũng chẳng thể xem nhẹ. Hắn bất quá chỉ là một kẻ đọc sách nhỏ bé, đương nhiên là tránh được thì tránh, nhịn được thì nhịn.

»Ở ngõ bốn, phường Sùng An, phía tây thành.« Tống Dữ Dân nói. »Tá túc ở nhà bạn!«

Tống Đạm khẽ gật đầu, ánh mắt lại rơi xuống người Tống Viêm, như thể đang giục hắn mau chóng thừa đề.

May thay Tống Viêm căn cơ không tệ, vốn đã chuẩn bị theo bá phụ về quê ứng thí, hai năm nay vẫn luôn chuyên tâm vào nghề chế nghệ, bèn hít sâu một hơi, lắng lại tâm thần, ngẫm nghĩ chừng nửa nén hương. Rồi nói: »Nêu ra kinh điển của việc làm chính trị, từ mình mà suy ra ắt có thứ tự. Lắm thay, thân mình không thể không tu vậy. Trung Dung ở đây, nêu việc chính trị để bao hàm cả thân mình, rồi từ bản thân mà suy ra việc chính trị.« Ngữ khí tuy còn chút do dự, song văn chương trôi chảy tự nhiên, trước sau liền mạch.

Phần đề văn bị cắt này, điều quan trọng nhất là nối được câu văn trước sau lại với nhau. Huống chi là Tống Nghiễn phá đề, Tống Viêm thừa đề.

Người trong phòng đều sáng mắt lên.